आज माघ पौर्णिमा! मानवी मूल्यांची जपणूक करणाऱ्या, जातीभेदाच्या भिंती पाडणाऱ्या आणि श्रमालाच ईश्वर मानणाऱ्या संत शिरोमणी रोहिदास (रविदास) महाराज यांची ६५० वी जयंती.
त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या क्रांतीकारी विचारांचा हा अल्पसा आढावा…
✨ १. “मं चंगा तो कठौती में गंगा”
भक्ती म्हणजे केवळ मंदिरातील पूजाअर्चा नव्हे, तर अंतःकरणाची शुद्धता होय. जर तुमचे मन शुद्ध असेल आणि तुमचे काम प्रामाणिक असेल, तर तुमच्या कामाच्या पात्रातच (कठौती) गंगा अवतरते. हा विचार देऊन त्यांनी कर्मकांडापेक्षा कर्माला महत्त्व दिले.
✨ २. श्रमाला मिळाली प्रतिष्ठा
रोहिदास महाराजांनी आपला चर्मोद्योगाचा व्यवसाय कधीही सोडला नाही. “कोणतेही काम लहान नसते, तर ते करण्याची पद्धत प्रामाणिक असावी,” असे ते म्हणत. आजच्या भाषेत सांगायचे तर, ते ‘श्रमप्रतिष्ठेचे’ पहिले उद्गाते होते.
✨ ३. बेगमपुरा: एक स्वप्नवत समाज
पाश्चात्य विचारवंतांच्या खूप आधी महाराजांनी अशा एका शहराची कल्पना मांडली जिथे: ❌ भीती नाही (बे-गम) ❌ भेदभाव नाही ❌ गरिबी नाही ❌ कोणीही उपाशी नाही असा ‘बेगमपुरा’ म्हणजेच आजच्या लोकशाहीचा मूळ आधार आहे.
✨ ४. वैश्विक मान्यता
त्यांच्या विचारांची ताकद इतकी मोठी होती की, शिखांच्या पवित्र ‘गुरू ग्रंथ साहिब’ मध्ये त्यांच्या ४० पदांचा समावेश करण्यात आला. तसेच, भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आपल्या ‘The Untouchables’ ग्रंथाद्वारे महाराजांच्या कार्याला आदरांजली वाहिली आहे.
📜 महाराजांचे अमर विचार:
“जाति-जाति में जाति हैं, जो केतन के पात, रैदास मनुष ना जुड़ सके जब तक जाति न जात।” (अर्थ: जोपर्यंत जातीभेद संपत नाही, तोपर्यंत माणसे खऱ्या अर्थाने एकमेकांशी जोडू शकत नाहीत.)
आजच्या दिवशी आपण संकल्प करूया— जातीभेद मुक्त, समतावादी आणि श्रमनिष्ठ समाज घडवण्याचा!
संत शिरोमणी रोहिदास महाराज यांच्या चरणी कोटी कोटी प्रणाम! 🙏