सावंतवाडीत चर्मकार उन्नती समाज मंडळाच्या वतीने 650 वी जयंती साजरी

सावंतवाडी दि.०१:
संत श्रेष्ठ सद्गुरू रोहिदास महाराज हे केवळ चर्मकार समाजाचेच नव्हे, तर अखिल समाजाचे संत होते. उच्च-नीच असा कोणताही भेद नसून सर्व माणसे समान आहेत, ही शिकवण त्यांनी दिली. त्यामुळे यापुढील संत रोहिदास महाराजांची जयंती गावागावांत, वाडी-वस्तीवर सर्व समाजबांधवांनी एकत्र येऊन, प्रबोधनात्मक स्वरूपात साजरी करावी, असा एकमताने ठराव सिंधुदुर्ग जिल्हा चर्मकार समाज उन्नती मंडळाच्या सावंतवाडी शाखेच्या वतीने आयोजित संत रोहिदास महाराज यांच्या ६५० व्या जयंती उत्सवानिमित्त मांडण्यात आला.
ही जयंती सावंतवाडी येथील समाज मंदिर येथे भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीप्रमाणे भव्य स्वरूपात साजरी व्हावी, असे मत यावेळी व्यक्त करण्यात आले. या भूमिकेला सावंतवाडी तालुका चर्मकार समाज उन्नती मंडळाच्या वतीने सहमती दर्शविण्यात आली.
कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी सावंतवाडी तालुका चर्मकार समाज उन्नती मंडळाचे उपाध्यक्ष डॉ. शरद जाधव होते. अध्यक्षीय भाषणात त्यांनी सांगितले की, समाजाने जातीपातीच्या बंधनांचे दुष्परिणाम अनुभवले आहेत. भविष्यात संत रोहिदास महाराजांचे विचार अंगीकारून त्यांची जयंती समाजबांधवांमध्ये व्यापक स्वरूपात साजरी केली पाहिजे.
कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक तालुका सचिव जगदीश चव्हाण यांनी केले. त्यांनी ८ फेब्रुवारी रोजी इन्सुली येथे संत रोहिदास जयंती साजरी करण्यात येणार असल्याची माहिती दिली. तसेच सांगेली व कोलगाव येथेही जयंती उत्सव आयोजित करण्यात येणार असल्याचे सांगितले.
यावेळी संत रोहिदास महाराजांचे गाढे अभ्यासक पी. बी. चव्हाण यांनी संत रोहिदास यांच्या जीवनकार्यावर अभ्यासपूर्ण मार्गदर्शन केले. त्यांनी सांगितले की, शूद्र व अतिशूद्रांना देखील परमेश्वराच्या भक्तीचा पूर्ण अधिकार आहे, हे संत रोहिदासांनी ठामपणे मांडले. जगात कोणी लहान-मोठा नाही, सर्व समान असून सर्वांना पोटभर अन्न मिळेल, असे सुखी राज्य असावे, अशी त्यांची संकल्पना होती. त्यांच्या विचारांनी तत्कालीन राजे-महाराजेही प्रभावित झाले होते आणि त्यामुळे त्यांना धर्मगुरूचा मान मिळाला होता, असेही त्यांनी नमूद केले.
अभिवादनपर भाषणात पी. बी. चव्हाण म्हणाले की, संत शिरोमणी रोहिदास महाराजांनी समता, बंधुता व आत्मसन्मानाचे धडे दिले असून ते केवळ एका जातीपुरते मर्यादित नसून पुरोगामी विचारांचे व्यापक व्यासपीठ होते. संत रोहिदास महाराजांचा पाठ्यपुस्तकांत समावेश व्हावा तसेच शाळांमधून त्यांची जयंती साजरी करण्याबाबत शासनाने दिलेल्या आदेशांची योग्य अंमलबजावणी होते की नाही, याकडे लक्ष द्यावे, अशी मागणी यावेळी करण्यात आली.
कार्यक्रमात जिल्हा कार्याध्यक्ष बाबुराव चव्हाण यांच्या हस्ते संत रोहिदास महाराजांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करण्यात आला. तालुका उन्नती मंडळाचे प्रभारी अध्यक्ष तथा वेंगुर्ले पशुसंवर्धन विभागाचे सहाय्यक आयुक्त डॉ. शरद जाधव यांच्या हस्ते दीपप्रज्वलन करून कार्यक्रमाचा प्रारंभ झाला.
या कार्यक्रमास उपाध्यक्ष व निवृत्त मुख्याध्यापक कल्याण कदम, सचिव जगदीश चव्हाण, जिल्हा कार्याध्यक्ष बाबुराव चव्हाण, जिल्हा सदस्य व सिंधुदुर्ग जिल्हा भूमी अभिलेख कर्मचारी संघटनेचे जिल्हाध्यक्ष नरसू रेडकर, तालुका सहसचिव राजेश फोंडेकर, जिल्हा मार्गदर्शक निवृत्त उपशिक्षणाधिकारी पी. बी. चव्हाण, माजी तालुकाध्यक्ष व सार्वजनिक बांधकाम विभागाचे शाखा अभियंता विजय चव्हाण, माजी तालुकाध्यक्ष व निवृत्त कर्मचारी गणेश म्हापणकर, तालुका सहसचिव संजय बांबुळकर, तालुका सदस्य संभाजी कांबळे, निवृत्त एसटी कर्मचारी विजय ओटवणेकर, संदीप बिबवणेकर, वेंगुर्ले कृषी अधिकारी प्रशांत चव्हाण, तालुका मार्गदर्शक लक्ष्मण आरोसकर, सूर्यकांत सांगेलकर तसेच बांदा येथील सुधाकर बांदेकर, माडकर आदींसह मोठ्या संख्येने समाजबांधव उपस्थित होते.
तालुकाध्यक्ष विनायक चव्हाण हे अपरिहार्य कारणामुळे अनुपस्थित राहिल्याने अध्यक्षपदाचा मान उपाध्यक्ष डॉ. शरद जाधव यांना देण्यात आला.

 ऐतिहासिक संदर्भासह, संत रोहिदास महाराज यांच्या ६५० व्या जयंतीनिमित्त परशुराम बाळाराम चव्हाण यांचा एक ‘विशेष लेख’

मध्ययुगीन भारताच्या सामाजिक आणि आध्यात्मिक इतिहासात ज्या महापुरुषांनी विषमतेच्या भिंती ओलांडून मानवतेचा झेंडा फडकवला, त्यामध्ये संत शिरोमणी रोहिदास (रविदास) महाराज यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. आज त्यांची ६५० वी जयंती. माघ शुद्ध पौर्णिमेला जन्मलेल्या या क्रांतीकारक संताने केवळ भक्तीचा मार्ग सांगितला नाही, तर ‘माणूस’ केंद्रस्थानी ठेवून समतावादी समाजाची मांडणी केली.

१. जन्मापेक्षा कर्माचे श्रेष्ठत्व
ज्या काळात माणसाची किंमत त्याच्या जन्मावरून आणि जातीवरून ठरवली जात होती, त्या काळात रोहिदास महाराजांनी ठणकावून सांगितले की, “माणूस जन्माने नव्हे, तर त्याच्या कर्माने मोठा होतो.” चर्मोद्योगाचा व्यवसाय करत असताना त्यांनी कधीही न्यूनगंड बाळगला नाही. उलट, “काबाडकष्ट करून मिळवलेली भाकरी हीच खरी देवाची प्रसादी” हा विचार देऊन त्यांनी श्रमप्रतिष्ठेचा गौरव केला.

२. ‘बेगमपुरा’: जगातील पहिले समतावादी स्वप्न
पाश्चात्य जगातील ‘यूटोपिया’ या संकल्पनेच्या कित्येक वर्षे आधी संत रोहिदासांनी ‘बेगमपुरा’ ही संकल्पना मांडली.

“ऐसा चाहू राज मे जहा मिले सबन को अन्न, छोट बडो सब सम बसै, रैदास रहे प्रसन्न॥”

असे शहर जिथे कोणताही ‘गम’ (दुःख) नाही, जिथे कोणी उपाशी नाही, जिथे उच-नीच भेदभाव नाही आणि जिथे सर्वांना समान स्वातंत्र्य आहे, अशा आदर्श राज्याची कल्पना त्यांनी आपल्या काव्यातून मांडली.

३. वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि अंतःशुद्धी
“मं चंगा तो कठौती में गंगा” हा त्यांचा विचार म्हणजे अंधश्रद्धेवर केलेला मोठा प्रहार आहे. देव मंदिरात, मशिदीत किंवा तीर्थक्षेत्री नसून तो तुमच्या शुद्ध आचरणात आणि प्रामाणिक कामात आहे, हे त्यांनी समाजाला पटवून दिले. त्यांनी कर्मकांडापेक्षा ‘मानस पूजेला’ महत्त्व दिले, जिथे मन हेच मंदिर आणि सत्य हाच धूप मानला गेला.

४. वैश्विक प्रभाव आणि शिष्यपरंपरा
संत रोहिदासांच्या विचारांची प्रगल्भता एवढी अगाध होती की:

गुरू ग्रंथ साहिब: शिखांच्या या पवित्र ग्रंथात त्यांच्या ४० पदांचा समावेश करण्यात आला आहे.

मीराबाई: चितोडची राणी मीराबाई यांनी रोहिदासजींना आपले आध्यात्मिक गुरू मानले, जे त्या काळातील सामाजिक क्रांतीचे मोठे उदाहरण होते.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी आपल्या ‘The Untouchables’ या ग्रंथाची अर्पणपत्रिका संत रोहिदासांना समर्पित केली, यावरूनच त्यांच्या विचारांची आधुनिक भारतासाठी असलेली व्यापकता स्पष्ट होते.

५. आजच्या काळातील प्रासंगिकता
आजच्या स्पर्धात्मक युगात रोहिदास महाराजांचे विचार हे ‘लाईटहाऊस’प्रमाणे काम करतात. जाती-पातींच्या विळख्यात अडकलेल्या समाजाला बाहेर काढण्यासाठी त्यांचा हा संदेश आजही महत्त्वपूर्ण आहे:

“जाति-जाति में जाति हैं, जो केतन के पात, रैदास मनुष ना जुड़ सके जब तक जाति न जात।”

निष्कर्ष: संत रोहिदास महाराज हे केवळ एका समाजाचे दैवत नसून ते संपूर्ण मानवजातीचे मार्गदर्शक आहेत. त्यांनी शिकवलेली श्रमप्रतिष्ठा, बंधुभाव आणि समता हीच खऱ्या अर्थाने लोकशाहीची मुळे आहेत. त्यांच्या ६५० व्या जयंतीनिमित्त त्यांना अभिवादन करताना, त्यांनी स्वप्नात पाहिलेले ‘बेगमपुरा’ (समतावादी समाज) प्रत्यक्षात उतरवणे, हीच त्यांच्यासाठी खरी मानवंदना ठरेल.- विनम्र अभिवादन!

आज माघ पौर्णिमा! मानवी मूल्यांची जपणूक करणाऱ्या, जातीभेदाच्या भिंती पाडणाऱ्या आणि श्रमालाच ईश्वर मानणाऱ्या संत शिरोमणी रोहिदास (रविदास) महाराज यांची ६५० वी जयंती.

त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या क्रांतीकारी विचारांचा हा अल्पसा आढावा…

✨ १. “मं चंगा तो कठौती में गंगा”
भक्ती म्हणजे केवळ मंदिरातील पूजाअर्चा नव्हे, तर अंतःकरणाची शुद्धता होय. जर तुमचे मन शुद्ध असेल आणि तुमचे काम प्रामाणिक असेल, तर तुमच्या कामाच्या पात्रातच (कठौती) गंगा अवतरते. हा विचार देऊन त्यांनी कर्मकांडापेक्षा कर्माला महत्त्व दिले.

✨ २. श्रमाला मिळाली प्रतिष्ठा
रोहिदास महाराजांनी आपला चर्मोद्योगाचा व्यवसाय कधीही सोडला नाही. “कोणतेही काम लहान नसते, तर ते करण्याची पद्धत प्रामाणिक असावी,” असे ते म्हणत. आजच्या भाषेत सांगायचे तर, ते ‘श्रमप्रतिष्ठेचे’ पहिले उद्गाते होते.

✨ ३. बेगमपुरा: एक स्वप्नवत समाज
पाश्चात्य विचारवंतांच्या खूप आधी महाराजांनी अशा एका शहराची कल्पना मांडली जिथे: ❌ भीती नाही (बे-गम) ❌ भेदभाव नाही ❌ गरिबी नाही ❌ कोणीही उपाशी नाही असा ‘बेगमपुरा’ म्हणजेच आजच्या लोकशाहीचा मूळ आधार आहे.

✨ ४. वैश्विक मान्यता
त्यांच्या विचारांची ताकद इतकी मोठी होती की, शिखांच्या पवित्र ‘गुरू ग्रंथ साहिब’ मध्ये त्यांच्या ४० पदांचा समावेश करण्यात आला. तसेच, भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आपल्या ‘The Untouchables’ ग्रंथाद्वारे महाराजांच्या कार्याला आदरांजली वाहिली आहे.

📜 महाराजांचे अमर विचार:

“जाति-जाति में जाति हैं, जो केतन के पात, रैदास मनुष ना जुड़ सके जब तक जाति न जात।” (अर्थ: जोपर्यंत जातीभेद संपत नाही, तोपर्यंत माणसे खऱ्या अर्थाने एकमेकांशी जोडू शकत नाहीत.)

आजच्या दिवशी आपण संकल्प करूया— जातीभेद मुक्त, समतावादी आणि श्रमनिष्ठ समाज घडवण्याचा!

संत शिरोमणी रोहिदास महाराज यांच्या चरणी कोटी कोटी प्रणाम! 🙏